Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG); nörolojik hastalıkların, beyin ve omurga hastalıklarının, bazı tümörlerin, disk problemlerinin, eklem ve bağ yaralanmalarının, spor yaralanmalarının ve çeşitli organ hastalıklarının değerlendirilmesinde önemli bilgiler sağlayabilir. Özellikle beyin MR'ı, beyin dokusu ve kafa içerisindeki yapıların ayrıntılı olarak değerlendirilmesine yardımcı olur.
Manyetik Rezonans Görüntülemede röntgen ve bilgisayarlı tomografiden farklı olarak iyonizan radyasyon kullanılmaz. Güçlü bir manyetik alan içerisinde dokulardan elde edilen sinyaller bilgisayar ortamında işlenerek görüntülere dönüştürülür.
MR çekimi öncesinde yapılması gereken hazırlık, görüntülenecek bölgeye ve uygulanacak incelemeye göre değişebilir. Çekim öncesinde metal eşyaların çıkarılması ve vücutta bulunan tıbbi implantlar veya elektronik cihazlar hakkında sağlık ekibine bilgi verilmesi önemlidir. Görüntülerin net olarak elde edilebilmesi için hastanın çekim sırasında mümkün olduğunca hareketsiz kalması gerekir.
Bazı MR incelemelerinde görüntülerin daha ayrıntılı değerlendirilmesini sağlamak amacıyla kontrast madde kullanılabilir. Kontrast madde kullanımı her MR çekiminde gerekli değildir ve hastanın klinik durumu ile yapılacak incelemeye göre değerlendirilir.
MR görüntüleme ile;
- Beyin, göz, iç kulak ve çevre yapılar,
- Hipofiz bezi,
- Beyin atardamar ve toplardamar sistemleri,
- Boyun bölgesi ve çevre anatomik yapılar,
- Omurga ve omurilik,
- Omuz, dirsek, el bileği, el, kalça, diz, ayak bileği ve diğer eklemler,
- Kas, tendon ve bağ yapıları,
- Karın ve pelvis bölgesindeki organlar,
- Bazı damar yapıları
değerlendirilebilir.
Hastanın klinik durumuna ve görüntüleme amacına göre standart MR incelemelerine ek olarak difüzyon MR, perfüzyon MR, MR spektroskopi, MR anjiyografi ve diğer ileri MR görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.
MR görüntüleme; elde edilen görüntülerin hastanın şikâyetleri, muayene bulguları ve diğer tetkikleriyle birlikte değerlendirilmesine katkı sağlayan tanısal yöntemlerden biridir.
MR Neden Çekilir?
MR, vücudun farklı bölgelerindeki hastalıkların ve yapısal değişikliklerin değerlendirilmesi amacıyla kullanılabilir. MR çekilmesinin nedeni hastanın şikâyetlerine, yaşına, klinik bulgularına ve araştırılan hastalığa göre değişiklik gösterebilir.
Baş ağrısı, migren ve bazı nörolojik belirtilerin değerlendirilmesinde, beyin tümöründen şüphelenilen hastalarda, epileptik nöbetlerin nedenlerinin araştırılmasında, göz ve iç kulakla ilişkili bazı problemlerde MR görüntülemeden yararlanılabilir.
Omurga MR incelemeleri; boyun, sırt ve bel bölgesindeki omurların, disklerin, omurilik ve çevre yumuşak dokuların değerlendirilmesine yardımcı olur. Bel fıtığı, boyun fıtığı, disk problemleri ve bazı omurga hastalıklarında MR istenebilir.
Kas-iskelet sistemi MR görüntülemeleri ise omuz, diz, kalça, dirsek, el bileği ve ayak bileği gibi eklemlerin değerlendirilmesinde kullanılabilir. Spor yaralanmaları, bağ ve tendon problemleri, menisküs yaralanmaları ve çeşitli eklem hastalıklarının değerlendirilmesinde MR görüntüleme önemli bilgiler sağlayabilir.
MR ayrıca;
- Beyin ve omurilik hastalıklarının,
- Beyin tümörleri ve diğer kitlelerin,
- Bazı damar hastalıklarının,
- Multipl skleroz gibi nörolojik hastalıkların,
- Omurga ve disk problemlerinin,
- Kas, tendon ve bağ yaralanmalarının,
- Eklem hastalıklarının,
- Spor yaralanmalarının,
- Karın ve pelvis bölgesindeki bazı hastalıkların,
- Bazı organ ve damar yapılarının
değerlendirilmesinde kullanılabilir.
MR sonucunda elde edilen görüntüler tek başına hastalık tanısı anlamına gelmez. Bulgular hastanın klinik durumu, muayene sonuçları ve gerektiğinde diğer tetkiklerle birlikte ilgili hekim tarafından değerlendirilir.
MR Nasıl Çekilir?
MR çekimi öncesinde yapılması gereken hazırlık, gerçekleştirilecek incelemenin türüne göre değişebilir. Hastaya özel farklı bir uyarıda bulunulmadığı sürece bazı MR incelemeleri öncesinde günlük beslenme ve düzenli kullanılan ilaçlara devam edilebilir. Ancak kontrast madde kullanılacak veya belirli organlara yönelik gerçekleştirilecek bazı çekimlerde özel hazırlık gerekebilir.
MR incelemesi öncesinde hastanın tıbbi geçmişi değerlendirilir. Kalp pili, koklear implant, nörostimülatör, damar klipsi, metal protez veya vücuda yerleştirilmiş başka bir tıbbi cihaz bulunan kişilerin bu durumu çekim öncesinde sağlık ekibine bildirmesi gerekir. Bu tür cihaz ve implantların MR ile uyumluluğu ayrıca değerlendirilir.
MR odasına girilmeden önce manyetik alandan etkilenebilecek;
- Saat,
- Takı ve metal aksesuarlar,
- Cep telefonu,
- Kredi ve banka kartları,
- Anahtar,
- İşitme cihazı,
- Çıkarılabilir diğer metal eşyalar
çıkarılmalıdır.
Hasta MR cihazındaki hareketli masaya yatırılır ve görüntülenecek bölgeye göre uygun pozisyon verilir. Çekim sırasında cihazdan ritmik ve yüksek sesler duyulabilir. Gerektiğinde hastanın konforunu artırmak amacıyla kulaklık veya kulak koruyucu kullanılabilir.
MR görüntülerinin yeterli kalitede elde edilebilmesi için hastanın çekim boyunca mümkün olduğunca hareketsiz kalması önemlidir. Hareket edilmesi görüntülerde bozulmaya neden olabilir ve bazı görüntülerin yeniden alınmasını gerektirebilir.
MR çekiminin süresi görüntülenecek bölgeye ve uygulanacak çekim protokolüne göre değişiklik gösterebilir.
Bazı durumlarda görüntülerin ayrıntısını artırmak amacıyla damar yoluyla MR kontrast maddesi uygulanabilir. Kontrast madde belirli doku, damar veya lezyonların daha net değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Kontrast madde kullanımına hastanın sağlık durumu ve gerçekleştirilecek incelemeye göre karar verilir.
Çekim tamamlandıktan sonra elde edilen görüntüler radyoloji hekimi tarafından değerlendirilerek raporlanır. MR raporu, görüntülemeyi isteyen hekim tarafından hastanın klinik bulguları ve diğer tetkikleriyle birlikte değerlendirilir.
Beyin MR’ı
Beyin MR'ı, beyin dokusunun ve kafa içerisindeki anatomik yapıların ayrıntılı olarak görüntülenmesini sağlayan önemli bir görüntüleme yöntemidir.
Beyin tümörleri, inme, multipl skleroz ve bazı diğer nörolojik hastalıkların değerlendirilmesinde beyin MR'ından yararlanılabilir. Ayrıca hipofiz bezi, beyin damarları, göz çevresi, iç kulak ve kafa içerisindeki diğer yapıların değerlendirilmesinde de kullanılabilir.
Beyin MR'ı; baş ağrısı, nörolojik belirtiler, epileptik nöbetler, denge bozuklukları, görme değişiklikleri veya diğer nörolojik yakınmaların nedenlerinin araştırılması amacıyla hekim değerlendirmesi sonucunda istenebilir.
Beyinde saptanan bir lezyonun yerleşimi, boyutu, çevredeki dokularla ilişkisi ve bazı yapısal özellikleri MR görüntüleme ile değerlendirilebilir.
Bazı hastalarda standart beyin MR görüntülemelerine ek olarak ileri MR yöntemlerinden yararlanılabilir. Difüzyon MR, DTI MR, fonksiyonel MR, perfüzyon MR ve MR spektroskopi gibi ileri görüntüleme yöntemleri, hastanın klinik durumuna göre ek bilgiler sağlayabilir.
Difüzyon MR özellikle dokulardaki su moleküllerinin hareketlerinin değerlendirilmesinde kullanılırken, Difüzyon Tensor Görüntüleme (DTI) beynin beyaz cevher yolaklarının görüntülenmesine yardımcı olabilir.
Fonksiyonel MR, konuşma, hareket ve benzeri işlevlerle ilişkili beyin bölgelerinin değerlendirilmesine katkı sağlayabilir. Perfüzyon MR beyin dokusundaki kanlanma özelliklerini, MR spektroskopi ise dokuların bazı metabolik ve biyokimyasal özelliklerini değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Beyin tümörlerinde bu yöntemlerden elde edilen veriler; lezyonun yaygınlığı, çevredeki dokularla ilişkisi ve önemli fonksiyonel alanlara yakınlığı hakkında ek bilgiler sağlayarak tanı ve tedavi planlamasına katkıda bulunabilir.
Cerrah İçin Güvenli Yol Haritası
İleri radyolojik görüntüleme yöntemleri, tanısal değerlendirmeye katkı sağlamanın yanı sıra bazı beyin cerrahisi operasyonlarının planlanmasında da önemli bilgiler sunabilir.
Özellikle beyin tümörlerinin cerrahi tedavisinin planlandığı durumlarda, tümörün beyindeki hareket, görme ve konuşma gibi önemli fonksiyonlarla ilişkili bölgelerle olan yakınlığı ameliyat öncesinde ayrıntılı olarak değerlendirilebilir.
Difüzyon Tensor Görüntüleme gibi yöntemlerle bazı sinir yollarının seyri, fonksiyonel MR ile belirli beyin işlevleriyle ilişkili bölgeler hakkında bilgi elde edilebilir.
MR görüntülerinden elde edilen üç boyutlu veriler, uygun hastalarda ameliyat sırasında kullanılan nöronavigasyon sistemlerine aktarılabilir. Nöronavigasyon, cerrahi ekibin lezyonun konumunu ve çevresindeki önemli anatomik yapıları ameliyat öncesinde ve ameliyat sırasında değerlendirmesine yardımcı olabilir.
Bu bilgiler, cerrahi yaklaşımın planlanmasına ve lezyona ulaşılırken önemli beyin yapılarının konumunun dikkate alınmasına katkı sağlar.
MR görüntüleme ve ileri MR tekniklerinden elde edilen veriler, cerrahi planlamanın bir parçasıdır. Tedavi ve cerrahi yaklaşım; hastanın klinik durumu, görüntüleme bulguları ve ilgili uzmanların değerlendirmeleri birlikte ele alınarak belirlenir.
