0216 633 0 633 Randevu Al

Tükenmişlik Sendromu Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

    Tükenmişlik Sendromu/ Burnout
    Tükenmişlik/ Bornout sendromu olarak ortaya atılan ‘tükenmişlik sendromu’ 1970'li yıllarda New York'lu psikoterapist Herbert Freudenberger tarafından ortaya atılmıştır.


    Freudenberger burnout sendromunu,  kendini yorgun hissetme, herhangi bir iş yaparken zorlanma, , işe gitmede ya da aktivite yapmada isteksizlik ve bedensel şikâyetlerle birlikte görülen bir tükenmişlik hali olarak tanımlar.
    Burnout, ilk başlarda öncelikli olarak kendini işi ile çok fazla meşgul eden insanlar için tanımlanan bir durumdu fakat şimdi ise iş dışında kendini tükenmiş hisseden kişilerde ( örnek olarak aile üyelerinin bakımını üstlenen ya da ailede ki tüm yükü üzerine alan kişilerde) risk altında görülmektedir. Yapılan iş yüzünden tükenmiş olmak, yani yapılan işe kendini kaptırmak verebileceğinden fazla emek vermeye çabalamak burnout sendromunun gerekli şartı olarak görülmemektedir.
    Burnout sendromunun çok sayıda tanımı var.
     Tüm tanımların ortak paydası, tükenmişlik sendromu yaşayan kişilerin şikayetlerini işlerinin yoğunluğu ve zorluğu ile ilişkilendirmeleri ve olumsuz iş şartlarının sürmesi halinde şikayetlerin devam ettiğini, ancak iş şartlarının iyileşmesiyle şikayetlerin   de azalacağını düşünmeleridir. 

    Tükenmişlik sendromunu üç kategoride inceleyecek olursak,

    Duygusal tükenmişlik
    Duygusal anlamda tükenmişliğe sahipseniz iş yapmanıza gerek yok, sabahın erken saatlerinde işe gittiğinizde bile kendinizi tükenmiş hissedebilirsiniz.
    Normalde yoğun bir iş gününden sonra arkadaşlarınız ile vakit geçirmek, ya da kısa bir tatile gitmek iyi gelecekken duygusal tükenmişliğe sahip olan kişiler gitseler bile kendilerini dinlenmiş hissedemezler. Sinirlilik, moral bozukluğu, hatta somatizasyon gibi olumsuz duygular oluşabilir. Sonuç olarak boşluk hissi ortaya çıkabilir. Tükenmişlik duygusal yorgunlukla ilişkilidir. Kişi uyku bozuklukları yaşayabilir.

    Depersonalizasyon
    Tükenmişlik hisseden kişiler diğer insanlarla (hastalar, müşteriler, arkadaşlar vs.) münasebetlerinde daha az duygu gösterirler, daha soğuk dururlar. Boş zamanları değerlendirmeyi ve ilişkileri korumayı anlamsız bulurlar. Yavaş yavaş bir değer kaybı ve arkadaşlık iş kaybı yaşanabilir. Kedini tükenmiş hisseden kişilerde olumsuz düşünceler suçluluk duygusuna sebep olur. Kendini yabancı veya değişmiş gören (depersonalizasyon) bir ruh hali de gözlemlenir.

    Düşük verimlilik ve Yetersizlik duygusu
    Verimlilik düşer. Tükenmişlik hisseden kişiler bunu anlar, işin ve günlük yaşamın getirdiği talepleri karşılayamayacaklarından korkarlar. Korkulan başarısızlık, genelde olması gerekenden de fazla çalışma olarak telafi edilmeye çalışılır ya da verimlilik, ilaç, alkol ve uyuşturucu madde alarak artırılmaya çalışılır. 
    Tükenmişlik sendromunun sıklığına dair yapılan araştırmalar farklı sonuçlar vermektedir. Tükenmişlik sendromunun sıklığıyla ilgili kesin tahminlerde bulunmak mümkün değildir.
    Tükenmişlik sendromu kişide nasıl oluşur sorusuna gelecek olursak, Tükenmişlik sendromu sürecinin gelişimine etki eden risk faktörleri, çalışma şartlarına, kişilik özelliklerine veya genel olarak hayatındaki stresli durumlara bağlı olabilir.

    Tükenmişlik Sendromundan Kurtulmak İçin;
    Tükenmişlik süreci, talepler ve talepleri karşılayamama korkusu arasındaki sürekli eşitsizliğin bir sonucudur. Netice ise kronik strestir. Ancak taleplerin ne zaman strese dönüşeceği hem çevresel faktörlere hem de kişinin yapısına göre değişir. Aynı zamanda bu durum kişinin baş edebilme konusundaki yetenek ve imkânlarına da bağlıdır. Fakat net olan bir şey vardır ki devamlı sıkıntı halinin ve kronik stresin insanı tükenmişlik sürecine götürdüğüdür.
    İş yerindeki risk faktörlerinde belirleyici olan işin miktarı değil, bu işlerin hangi şartlar altında yapılması gerektiğidir.

    Kişi tükenmişlik sendromunu yakalanacağının sinyallerini önceden alabilir,
    İlk sinyalleri genellikle, uyku bozukluğu şikayetleridir. Mağdur kişiler uykuya dalamazlar veya sabahları çok erken kalkarlar ve sorunlarını hemen "yanı başında" gibi düşünmeye başlayabilir. Başka ne tür şikayetlerin görülebileceği, ilgili kişinin "zayıf noktalarına" bağlıdır. Bazı kişilerde mide sorunları görülürken, bazıları da sırt veya baş ağrılarıyla tepki verir. Bunun yanı sıra, hekimin sorgulaması sonucu anlaşılan, kapsamlı bir yorgunluk hissi ve enerji kaybı da görülür.

    Kişi tükenmişlik sendromunun önüne geçmek için bazı önlemler alabilir,
    Tükenmişlik sendromu riski yaşayan kişiler, uyarı sinyallerine cevap olarak yükünü hafifletmek yerine, üstesinden gelinemeyen durumları daha çok yoğunlaşarak ve öncesinde kendine ayırdığı vakti kısarak karşılamaya çalışırlar. Bu yanlış bir sistem olacaktır, kişi bir şeylerin yanlış gittiğini fark ediyorsa durup kendini dinlemeli ardından stresin kendisini ele geçirmesine izin vermeden bir uzman desteği alması gerekmektedir.

    Tedavisini ele alacak olursak,
    Tükenmişlik sendromu ile depresyon hastalığının semptomları ile kesiştiği için, tedavisi çoğunlukla depresyon hastalıklarının tedavisine benzer olarak yapılmaktadır. Buna göre bir tükenmişlik sendromunun ayakta ve yataklı tedavisinde, hem psikoterapi hem de ilaçlı tedavi etkili tedavi yöntemleri olarak görülebilir.

    Özgenur TAŞKIN
    Uzman Klinik Psikolog
    Klinik Psikolog Özgenur TAŞKIN
    Yayınlama Tarihi:
    02 Aralık 2020
    Güncelleme Tarihi:
    06 Mayıs 2021