Epilepsi

Epilepsi; Beyinden kaynaklanan bir çeşit elektrik kaçağı ya da kısa devre sonucu, bedende ortaya çıkan istemsiz hareket, duyumlar veya bilinç kaybıyla seyreden bir hastalıktır. 

Epilepsi Hastalığının Nedenleri Nelerdir?

Epilepsi hastalığının neredeyse yarısında açık ve bariz bir neden bulunmaz. Kalan kısımlarında menenjit, ansefalit, beyin damar tıkanıklıkları, beyin kanamaları, bazı ilaçların kullanımı, madde bağımlılıkları ve maddelerin birden kesilmesi ve özellikle yenidoğan bebeklik döneminde kandaki bazı bozukluklar epilepsi ataklarına neden olabilmektedir. Genellikle genç yaş epilepsilerinde bütün incelemelere rağmen beyinde açık ve bariz bir neden ortaya konulamaz. 

Epilepsi için Genetik Faktörlerin Önemi Nedir?

​Epilepsi hastalığında genetik bir eğilim vardır. Ateşli çocukluk çağı havaleleri de genetik bir eğilim gösterir. Bazı epilepsiler için bazı genler tespit edilmişse de doğrudan anneden / babadan çocuklara geçmez. Ancak ailede var ise çocukta ortaya çıkmaya eğilim artar. Yine çocukluk çağında ortaya çıkan bazı gelişim ve öğrenme bozuklukları ise seyreden hastalıkların genetik kodları tespit edilmiştir. Pratik olarak genetik araştırmalar epilepsi tanısı için uygulanmamaktadır. Ancak epilepsi ile beraber başka gelişimler bozukluklar var ise tedaviyi yönlendirmesi açısından genetik incelemeler yapılabilmektedir.

Epilepsi Tanısı Nasıl Konur?

Epilepsi tanısı için anahtar olan kişinin ne yaşadığı ve atakların nasıl olduğunun ayrıntılı öğrenilmesidir. Özellikle günümüzde neredeyse herkesten kamera kaydı yapan bir cep telefonu olduğundan ataklar görüntülenmeye çalışılması tanıyı koymak açısından yardımcı olabilir. Epilepsi için genel fizik ve nörolojik muayene yapıldıktan sonra başvurulacak ilk laboratuvar inceleme aracı elektroensefalografi (EEG) dir. EEG beyin elektrik dalgalarının saçlı deriden kaydedilmesidir. EEG’nin sonucunun normal olması epilepsi olmadığını göstermez ve anormal sonuç veren EEG’de her zaman epilepsi demek değildir. EEG tetkiki kısa süreli, dinamik bir tetkik olduğundan çekim sırasında herhangi bir anormallik ortaya çıkmayabilir ve bu da çekimde beyin kaydına yansımamış olabilir. Bu nedenle tanıya yardımcı olmak amacı ile tekrarlayan EEG ya da uykusuzluk/uyku EEG çekimleri tanıdan şüphe edildiğinde yapılabilir.

Diğer tanıya yardımcı yöntem beyin görüntülemeleridir. Bunlar manyetik rezonans görüntüleme (MR) ve bilgisayarlı beyin tomografisi (BT) şeklinde olabilir. Bu tetkikler epilepsinin altında yapısal bir şey (damar tıkanıklığı, beyin enfeksiyonu gibi olup olmadığını anlamak için yapılır. Bazen de MR ve PET gibi beyin görüntüleme tetkiklerini, epilepsi ameliyatlı tedavilerinde yönlendirici olması amacıyla yapılabilir.

Tedavisi Nasıl Yapılır?

Epilepsi tedavisinin en önemli adımı doğru ve kesin bir tanıdır. Tanı konduktan sonra nöbet tipine göre ilaç seçilebilmektedir. Yani her hastada, her nöbet tipinde aynı ilaç seçilmemektedir. Tedavi alacak kişinin yaşı, cinsiyeti, doğurganlık çağında olup olmadığına göre veya başka hastalık durumlarına göre uygun ilaç seçimi yapılır. Epilepsi tedavisinde en önemli ilkelerden birisi “tek ilaç en üst doz” yaklaşımıdır. Bu şekilde ilaçların çoklu yan etkilerinden kurtulmak mümkün olabilmekte ve “nöbet kontrolü” zayıf olan birçok kişinin nöbeti başarılı şekilde kontrol altına alınabilmektedir. Hastaları yan etkiden korumak için de ilaç kan düzeylerinin ölçülmesi ve zaman zaman olası yan etkiler için kan değerleri takipleri gerekebilmektedir.

Epilepsi hastalarında tedavinin bir parçası da ketojenik diyet denilen, hastalar açısından uygulaması zor olan ancak tedavi etkisi iyi ve başarı oranı yüksek olan özel bir diyet programıdır. 

Diğer bir tedavi seçeneği uygun hastalara yapılan epilepsi cerrahi tedavisidir. Özellikle dirençli nöbet denilen hastalarda ya da mesial temporal skleroz denilen bulgusu MR’da olan hastalarda iyi bir tedavi seçeneği sağlayabilmektedir.

Özellikle çocukluk çağındaki bazı nöbetlerde vagus sinir stimulasyonu (VNS) denilen pil uygulaması, sık nöbetleri kontrol altına alabilmektedir.

Bu tedaviler, nöbet tipi, ilaçlara yanıtı, hastanın yaşı ve altındaki nedenlere göre seçilmektedir. Yani epilepsi tedavisi tamamen bireye özgü ve kişisel bir tedavidir.

Nöbet Sırasında Ne Yapılmalıdır?

  • Sakin olun ve hastanın baş ve vücudunu yana çevirin. Yan yatırın.
  • Ağzına bir şey sokuşturmayın veya açmaya çalışmayın. Büyük nöbetler alışık olamayan kişiler için çok korkutucudur. Ancak önemli olan hastanın güvenliğidir ve sakin olmalısınız.
  • En uzun nöbet 1 dakika sürse de şahit olanlara panik ve aciliyetten çok uzun gelir. Sakin olun ve hasta için en önemli şey solunum yolunun açıklığının sağlanması ve kendi tükürük salgılarıyla solunumunun sıkışmamasını sağlamaktır.
  • Büyük nöbetlerde morarma ve solunum sıkışması olur ve korkutucudur. Ancak siz ağzını açmaya çalışsanız da bu işe yaramayacaktır. Bu nedenle en iyi şey hastayı yan ve azcık da yüzü koyun duruma çevirip ağzı içinde tükürük ve salgıların soluk borusuna değil aşağıya/dışa doğru akmasını sağlamak olmalıdır. 
  • Nöbet sırasında yaralanmasını önleyin (başını yere vurmasını, yataktan düşmesini önleyin. 
  • (Çevresindeki kesici ve yaralayıcı cisimleri uzaklaştırın). Yakasını ve varsa sıkı giysilerini gevşetin.  
  • Eğer bilinçsiz hareketler yapıyorsa, sert olmayan hareketlerle engelleyin. Nöbet anında neler yaptığını iyice gözleyin ve bunları doktorunuza anlatın (eğer sık karşılaştığınız bir durum ise ve panik durumunda değilseniz, hastayı güvene aldıktan sonra video görüntüsü çekin, özellikle tanı karmaşası olan hastalar için önemli olabilmektedir).
  • Nöbetinin bitmesini bekleyin ve hasta kendine gelene kadar yanından ayrılmayın. 
  • İlaç kullanıyor ise mümkünse doktoruna bilgi verin.

Hastalar Nelere Dikkat Etmelidir?

  • Epilepsi düzensizliği sevmez. Aşırı uykusuz kalmamalı, günde en az 7-8 saat ve düzenli uyumalıdır. 
  • Çay, kahve ve kola gibi uyarıcı içecekler normal sıklıkta tüketilmelidir. 
  • Alkollü içecekler, nöbet oluşumuna yol açabileceği ve epilepsi ilaçların etkilerini değiştirebileceği için kesinlikle kullanılmamalıdır. 
  • Uzun süreli ve yakından televizyon (en az 3m olmalıdır) seyredilmemeli ve fazla bilgisayar kullanılmamalıdır. 
  • Bu dönemlerde ışık hassas epilepsileri olanlar için oda ışığı açık olmalıdır. Yüksek yerlerin (balkon, çatı, vs) kenarında bulunulmamalı ve nöbet geçirdiğinde riske girebileceği yerlerden uzakta durulmalıdır. 
  • Nöbetler kontrol altına alınıncaya kadar motorlu taşıt kullanılmamalıdır. 
  • Epilepsili kişi evlenebilir ve çocuk sahibi olabilir. Epileptik kişi evlenecek ise eşi hastalığını bilmelidir. Bayanlar hamile kalmadan önce mutlaka doktoru ile görüşmelidir.
  • İlaçlar, düzenli ve mutlaka önerildiği şekilde kullanılmalıdır. Nöbet geçirilme sayısı ile gün ve saatleri kaydedilmelidir. Nöbetler kontrol altına alınsa da düzenli aralıklarla doktor kontrolüne gidilmelidir. 
  • Epilepsisi olan kişiler, yanında yüzme bilen birisi olmak şartıyla denize girebilir ve denize girdiği yerlerde derinlik diz boyunu geçmemelidir.
  • Epilepsi kısmen de olsa hayatınızı etkileyebilir, ama normal, aktif bir hayat sürmenizi engellemez. Bazı profesyonel meslekler dışında yapamayacağınız hiçbir şey yoktur.
Prof.Dr. A. Oğuz TANRIDAĞ
Nöroloji Uzmanı
Prof.Dr. Sultan TARLACI
Nöroloji Uzmanı
Doç.Dr. Barış METİN
Nöroloji Uzmanı
Uzm. Dr. Celal ŞALÇİNİ
Nöroloji Uzmanı

Randevu Al